Αγώνας των φοιτητών, χωρίς σύνορα…. Ένας χρόνος με φοιτητικές κινητοποιήσεις ανά τον κόσμο

Μετά την κατάθεση από την Άννα Διαμαντοπούλου και την ψήφιση από την κυβέρνηση του ΠΑΣΟΚ μέσα στο καλοκαίρι, του νέου νόμου Πλαίσιο που αποσυνθέτει κάθε έννοια δημόσιας τριτοβάθμιας εκπαίδευσης και δημοκρατίας στα πανεπιστήμια και ΤΕΙ της χώρας, μέσα σε ελάχιστο χρόνο οι φοιτητές έδωσαν μια πρώτη απάντηση. Ο Σεπτέμβριος του δεύτερου μνημονιακού έτους στην Ελλάδα, ξεκίνησε με εκατοντάδες σχολές υπό κατάληψη. Οι συνήθεις απαντήσεις που ανακυκλώνονται με μεγάλη ευκολία όταν το φοιτητικό κίνημα μπαίνει δυναμικά στο προσκήνιο, και επιλέγει μορφές αντιπαράθεσης που μπορεί να φέρουν τις κυβερνήσεις σε δύσκολη θέση, περιλαμβάνουν απλοποιήσεις όπως “αυτό είναι ένα φαινόμενο που δεν το βλέπεις σε καμία πολιτισμένη χώρα”. Κι όμως… “το φαινόμενο” διαψεύδει τις Κασσάνδρες. Εμφανίζεται παντού! Και υπάρχουν συνταρακτικές ομοιότητες και στις αιτίες αλλά και στα αιτήματα ενός φοιτητικού κινήματος που δεν γνωρίζει σύνορα.

 

Γαλλία: Οι φοιτητές έχουν κοινωνικό λόγο

Το Φθινόπωρο του 2010 σημαδεύτηκε από απεργίες και κινητοποιήσεις που παρέλυσαν τη Γαλλία για εβδομάδες. Οι καθημερινές κινητοποιήσεις αλλά και οι πανεθνικές κινητοποιήσεις των εκατομμυρίων στο δρόμο, είχαν ως στόχο να μην περάσει η ασφαλιστική μεταρρύθμιση που προωθούσε η κυβέρνηση. Πέρα από τους εργασιακούς χώρους όμως, όπου η έννοια της απεργίας απέκτησε πραγματική μορφή, ανάσα του κινήματος αποτέλεσε η μαζική συμμετοχή μαθητών και φοιτητών. Μετά την επιτυχία τους και την απόσυρση μετά από μεγαλειώδεις κινητοποιήσεις του Νόμου Πρώτης Πρόσληψης της κυβέρνησης Ντε Βιλπέν το 2006, ο οποίος καθιέρωνε το Συμβόλαιο Πρώτης Εργασίας και παρείχε το δικαίωμα στους εργοδότες να απολύουν χωρίς αιτιολογία εντός δύο ετών, τους νεοπροσλαμβανόμενους κάτω των 26 χρονών, για άλλη μια φορά οι Γάλλοι φοιτητές κινητοποιήθηκαν για ένα ζήτημα που αφορούσε την εργασία και την κοινωνία. Μέσα σε λίγες μέρες οργανώθηκαν καλέσματα ενημέρωσης για το περιεχόμενο του νόμου, γενικές συνελεύσεις, καταλήψεις, φοιτητικές “απεργίες” σε δεκάδες πανεπιστήμια, συμμετοχή στις εργατικές κινητοποιήσεις και συνεννόηση με τους μαθητές ώστε η στιγμή των διακοπών των υπό κατάληψη σχολείων να βρει τα πανεπιστήμια έτοιμα να μετατραπούν σε κέντρα αγώνα. Σε μια διαδικασία διαλόγου των κινητοποιούμενων φοιτητών με την κοινωνία, δεν θα μπορούσα να λείψει και το διοικητικό αλλά και το ερευνητικό προσωπικό των πανεπιστημίων, που σε πολλές περιπτώσεις βρήκε κοινό βηματισμό με τους φοιτητές. Η γενιά τις επισφάλειας, του κατακερματισμένου πτυχίου, των συνεχώς απειλούμενων εργασιακών και ασφαλιστικών δικαιωμάτων και της οικονομικής κρίσης έκανε για άλλη μια φορά αισθητή την παρουσία της διεκδικώντας το αυτονόητο. Την αξιοπρέπεια.

Μεγάλη Βρετανία: οι φοιτητές εισβάλλουν στο προσκήνιο

 Το φθινόπωρο του 2010 ο προϋπολογισμός που ψηφίστηκε για το 2011 στη Μεγάλη Βρετανία, με υποτιθέμενο στόχο να απαντήσει στην οικονομική κρίση, έφερε μαζί του περικοπή των κονδυλίων για να πανεπιστήμια κατά 40%. Ταυτόχρονα δημοσιεύτηκε η έκθεση Browne, που σημειωτέων είχε ζητηθεί από την προηγούμενη κυβέρνηση των εργατικών, και μαζί της η πρόταση να αναλάβουν οι φοιτητές το κόστος της εκπαίδευσης, ειδικά στις ανθρωπιστικές σπουδές. Έτσι εξαγγέλθηκε ουσιαστικά ο τριπλασιασμός των διδάκτρων που άγγιζαν πια το ύψος των 9000 λιρών τον χρόνο, ύψος που θα καθόριζε πλέον το κάθε πανεπιστήμιο. Στο πλαίσιο του πακέτου περικοπών των κρατικών δαπανών των 81 δισ. στερλινών που ανακοίνωσε ο υπουργός Οικονομικών μειώθηκε κατά 4,2 δισ. το κονδύλι για τη διδασκαλία και κατά 1,4 δισ. το κονδύλι για την έρευνα. Στο νέο τοπίο προστέθηκε η περικοπή πολλών φοιτητικών επιδομάτων. Η πρόταση της κυβέρνησης ερχόταν με τη μορφή δανείου το οποίο έπρεπε να αναλάβει πλέον ο φοιτητής αν ήθελε να σπουδάσει.

Περιγράφοντας το νέο τοπίο στα βρετανικά πανεπιστήμια η Νίνα Πάουερ έγραψε στις 10 Νοεμβρίου στον Guardian: “καθώς οι τέχνες, οι ανθρωπιστικές σπουδές και οι κοινωνικές επιστήμες αντιμετωπίζουν πλήρη απόσυρση της κρατικής χρηματοδότησης , αυτά τα επιστημονικά αντικείμενα θα εξαφανιστούν σε πολλά πανεπιστήμια αφήνοντας τις κλασικές σπουδές, την ιστορία, τη φιλοσοφία και την τέχνη σε εκείνους που αντέχουν οικονομικά να επιδίδονται σε τέτοιες “ανεπίτρεπτες” ενασχολήσεις. Όλοι οι άλλοι θα πρέπει να διαλέξουν κάτι “χρήσιμο”, παρά το γεγονός ότι θα υπάρχουν ακόμη πιο λίγες δουλειές γι’ αυτούς χάρη στην κυβερνητική πολιτική έναντι της κρίσης. Με τις περικοπές η τρομακτική απουσία κοινωνικής κινητικότητας και η ταξική διαίρεση της κοινωνίας θα ενταθούν”.

Όμως η 10η Νοεμβρίου 2011 αποτέλεσε ημέρα σταθμό για το απρόβλεπτο φοιτητικό κίνημα της Μεγάλης Βρετανίας. Ήταν η μέρα που πραγματοποιήθηκε μια φοιτητική πορεία στο Λονδίνο που ξεπερνούσε σε μαζικότητα ακόμα και τις πορείες του κινήματος ενάντια στον πόλεμο του Ιράκ. Περισσότεροι από 50.000 φοιτητές κατέκλυσαν τους δρόμους και η κατάληξη της πορείας ήταν να εισβάλλουν ουσιαστικά στα γραφεία των Φιλελεύθερων του Νικ Γκλέγκ (που προεκλογικά είχε δηλώσει ότι σκοπεύει να εισηγηθεί κατάργηση των διδάκτρων, υπόσχεση που ανέστρεψε με τη συμμετοχή του στην κυβέρνηση). Οι φοιτητές που μπήκαν στα γραφεία ονόμασαν την κίνησή τους “κατάληψη της ταράτσας” και εξέδωσαν ανακοίνωση: “Είμαστε ενάντια στις περικοπές και είμαστε αλληλέγγυοι στους εργαζόμενους του δημόσιου τομέα, και όλους τους φτωχούς, ηλικιωμένους, άτομα με ειδικές ανάγκες και κάθε εργαζόμενο. Καταλαμβάνουμε την ταράτσα για να δείξουμε την αντίθεσή μας στην είσοδο των αγορών στην εκπαίδευση που επιβάλλεται από την σύμπλευση της κυβέρνησης συνεργασίας και του συστήματος, που την επιβάλλουν βοηθώντας τους πλούσιους και κάνοντας επίθεση στους φτωχούς. Καλούμε σε άμεση δράση ενάντια στις περικοπές. Αυτή είναι μόνο η αρχή της αντίστασης ενάντια στην καταστροφή του εκπαιδευτικού συστήματος και των δημόσιων υπηρεσιών.”

Κι αν αυτή η κίνηση είχε διάρκεια μερικών ορών, το κίνημα είχε συνέχεια. Με διαδηλώσεις, καταλήψεις κτηρίων στα πανεπιστήμια, ιστοσελίδες καταλήψεων, εκδηλώσεις, πολύμορφες διαμαρτυρίες που έφτασαν μέχρι και το εσωτερικό της TateModern. Και δημιούργησε σταθερό δίαυλο επικοινωνίας μεταξύ φοιτητών και εργατικών σωματείων με αποτελέσματα που έκαναν την εμφάνισή τους στην επόμενη γενική απεργία.

Ιταλία: Ο πολιτισμός μας σας φέρνει φόβο

Οι μεταρρυθμίσεις στην εκπαίδευση της Ιταλίας μετρούν ήδη χρόνια εφαρμογής. Με πυξίδα τις κατευθύνσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης και την συνθήκη της Μπολόνια, το ιταλικό υπουργείο παιδείας έχει ήδη καταφέρει να εφαρμόσει στα πανεπιστήμια μία πλειάδα αντιδραστικών ρυθμίσεων. Παράλληλα η κρατική χρηματοδότηση ακολουθούσε την πεπατημένη της μείωσης.

Σε αυτό το περιβάλλον ήρθε να προστεθεί η νομοθετική προσπάθεια της υπουργού Παιδείας Μαριαστέλα Τζέλμινι για μια νέα μεταρρύθμιση. Νομοσχέδιο που περιελάμβανε αλλαγές που εκτείνονταν από την πρωτοβάθμια και έφταναν μέχρι την πανεπιστημιακή εκπαίδευση και την έρευνα. Με πρόσχημα την οικονομική κρίση, κεντρικό ζήτημα στο νομοσχέδιο ήταν η δραματική μείωση των δαπανών για την εκπαίδευση. Ο προϋπολογισμός λιτότητας της κυβέρνησης προέβλεπε για την πενταετία 2009-2013 περικοπή των κονδυλίων για την Παιδεία κατά 9 δισ. € και απώλεια 130.000 θέσεων εργασίας σε όλο το φάσμα της εκπαίδευσης.

Στα πανεπιστήμια οι όροι του νέου νόμου μεταφράζονται σε περικοπές κάθε τύπου αλλά και κατάργηση της όποιας δημοκρατίας στη λήψη αποφάσεων και τη διοίκηση. Στην ήδη ελάχιστη φοιτητική μέριμνα, με την εισαγωγή του θεσμού των φοιτητικών δανείων μετατρέπονται πλέον οι φοιτητές σε υπερχρεωμένους πτυχιούχους. Τα ποσά του κρατικού προϋπολογισμού με κατεύθυνση στην έρευνα μειώθηκαν δραματικά, μαζί με τις θέσεις που προβλέπονταν για ερευνητές και με περαιτέρω ελαστικοποίηση της εργασίας τους. Παράλληλα το νομοσχέδιο αναμόρφωνε την μορφή διοίκησης των πανεπιστημίων, πραγματοποιώντας αυταρχική στροφή αλλά και παραδίδοντάς την στην παντοδύναμη αγορά, προσφέροντας στους ιδιώτες παραπάνω από το 40 % των θέσεων στη διοίκηση. Δεν είναι τυχαίες οι αυξημένες αρμοδιότητες που αποκτούσε ο Πρύτανης, σε σχέση με την προηγούμενη επίσης “βαρονική” ισχύ της συγκλήτου.

Απέναντι σε αυτό το “πανεπιστήμιο επιχείρηση” όπως το περιγράφουν οι Ιταλοί φοιτητές οι κινητοποιήσεις ήταν αναμενόμενες. Αρχής γενομένης από το καλοκαίρι του 2010 και με κορύφωση τον Δεκέμβριο, ένα πολύμορφο φοιτητικό ποτάμι κυριάρχησε στις πόλεις της Ιταλίας. Ξεκινώντας από καταλήψεις πανεπιστημίων και συγκλήτων οι φοιτητές δημιούργησαν κέντρα αγώνα και συνεχούς διαλόγου, εμβάθυναν την πραγματική δημοκρατία μέσω των συνελεύσεων τους, έστησαν πανεθνικό συντονισμό των συνελεύσεων με αιρετούς και ανακλητούς εκπροσώπους. Ακολούθησαν πανιταλικές πορείες και αποκλεισμοί των ιστορικών κέντρων πόλεων όπως η Ρώμη, η Βενετία, η Σιένα, η Πίζα κ.α. Μαζί ήρθαν οι καταλήψεις των ιταλικών ιστορικών μνημείων. Και ο δρόμος έφερε μαζί του και το περίφημο πια “Μπλοκ του βιβλίου”. Κρατώντας ασπίδες όπου αναγράφονται τίτλοι βιβλίων, από την Πολιτεία του Πλάτωνα και το Δεκαήμερο του Βοκάκιου, ως τον Δον Κιχώτη του Θερβάντες και το Q (Εκκλησιαστή) της συγγραφικής κολεκτίβας Luther Blisset, οι φοιτητές προσπάθησαν να σπάσουν τις αστυνομικές κόκκινες ζώνες και να φτάσουν στο κοινοβούλιο της Ρώμης, συμπυκνώνοντας σε μια κίνηση την ουσία του αγώνα τους. “Ο πολιτισμός μας σας φέρνει φόβο” ήταν το σύνθημα που σηματοδότησε την σύνδεση του πανεπιστημίου με την πανανθρώπινη γνώση και χειραφέτηση.

Χιλή: Εκπαίδευση ελεύθερη, αξιοπρεπής, δωρεάν

Μέσα σε τρεις λέξεις συμπυκνώνεται ένα μεγαλειώδες φοιτητικό κίνημα, διάρκειας πολλών μηνών, που ανυψώνει υπερήφανα στους ώμους του ολόκληρη την χιλιανή κοινωνία. Εκατοντάδες χιλιάδες φοιτητές διαδηλώνουν από την άνοιξη του 2011 στους δρόμους των μεγάλων πόλεων της χώρας, για να τους ακολουθήσουν από τον Αύγουστο και τα εργατικά συνδικάτα πραγματοποιώντας την ουσιαστική σύνδεση παιδείας και εργασίας. Στο πλάι τους και πανεπιστημιακοί, καθηγητές μέσης εκπαίδευσης, σύλλογοι γονέων. Σε μία χώρα που ο κατώτερος μισθός καθορίζεται στα 182.000 πέσος (λιγότερα από 300 ευρώ) και ο μέσος μισθός στα 512.000 πέσος (λιγότερα από 800 ευρώ), οι νέοι (και οι οικογένειές τους) ξοδεύουν μεταξύ 170.000 και 400.000 πέσος (μεταξύ 250 και 600 ευρώ) ανά μήνα για να παρακολουθήσουν έναν πανεπιστημιακό κύκλο μαθημάτων. Κατά συνέπεια, το 70% των φοιτητών χρωστούν, και το 65% των πιο φτωχών διακόπτουν τις σπουδές τους για οικονομικούς λόγους. Όντας σπάνια το 1973, τώρα τα ιδιωτικά σχολεία συγκεντρώνουν πλέον το 60% των μαθητών στην πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια εκπαίδευση. Λιγότερο από το 25% του εκπαιδευτικού συστήματος είναι χρηματοδοτούμενο από το κράτος, οι προϋπολογισμοί των ιδρυμάτων εξαρτώνται, τουλάχιστον, στο 75% των καταβολών για εγγραφές. Επιπλέον, το κράτος της Χιλής δεν διαθέτει παρά μόνο το 4,4% του ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος του στην παιδεία. Στον τομέα των πανεπιστημίων δεν υπάρχει στη χώρα κανένα δημόσιο και δωρεάν ίδρυμα. Ποτέ, από το τέλος της δικτατορίας, το 1990, η χώρα δεν είχε γνωρίσει τόσο σημαντικές κινητοποιήσεις.

Ποτέ, από το 1956, και μετά και τη μαθητική επανάσταση των “πιγκουίνων” το 2006, μια δημοκρατικά εκλεγμένη κυβέρνηση δεν βρέθηκε αντιμέτωπη με τέτοια λαϊκή δυσαρέσκεια. Φοιτητικές απεργίες, καταλήψεις πανεπιστημίων και σχολείων, μεγάλες εκδηλώσεις διαμαρτυρίας κάθε μορφής σε κεντρικές πλατείες, καταλήψεις τηλεοπτικών καναλιών και γραφείων κομμάτων, τεράστιες πορείες που οριακά αγγίζουν την εξέγερση, μαθητές λυκείων που πραγματοποιούν μέχρι και απεργίες πείνας, φοιτητές που εισβάλουν στο χιλιανό κογκρέσο μια κυβέρνηση που στριμωγμένη καταλήγει στη χρήση του μέτρου της επιστράτευσης των φοιτητών και ένας νεκρός είναι οι λέξεις που δεν μπορούν να περιγράψουν στο ελάχιστο το μεγαλείο ενός κινήματος που γράφει ιστορία και διεκδικεί ουσιαστικά μια άλλη κοινωνία. «Θα πέσει, θα πέσει, η παιδεία του Πινοτσέτ!»

—————————————————–

Δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Αναιρέσεις, τεύχος 16, Φθινόπωρο 2011

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: